istorija grada
Plodna kotlina uz reku, opasana vencem planina od davnina je pružala veoma pogodne uslove za život (po jednoj od teorija Valjevo je dobilo ime po latinskoj reči vallis, što znači dolina). Na to ukazuju tragovi ljudskih zajednica (pronađeni u petničkoj pećini) koji datiraju još iz mlađeg kamenog doba. Još od kraja I veka pne. valjevska dolina se zajedno sa ostalim regijama današnje Srbije nalazila u sastavu rimskog carstva. Posle podele rimskog carstva krajem IV veka, Valjevo se našlo u okviru Istočnog rimskog carstva. Valjevski kraj, kao, i cela teritorija današnje Srbije bio je dom brojnim plemenima i kulturama, međutim, tokom seobe naroda ovu teritoriju naseljavaju Sloveni, i osnivaju više manjih država koje su bile nestalnog karaktera, nekad autonomne, a nekad u sastavu većih država koje su nastajale i nestajale. U XI veku iste te “državice” ponovo potpadaju pod uticaj Vizantije. Od samog nastanka nezavisne države Stefana Nemanje, Valjevo sa širom okolinom je ulazilo u njen sastav.
Tokom ranog srednjeg veka na teritoriji Valjeva su postojala naselja, međutim nema pouzdanih podataka o njihovim karakteristikama.
Prvo poznato pominjanje imena Valjevo zabeleženo je u knjigama iz dubrovačkog arhiva, koje datiraju iz 1393. god. kada je Valjevo već uveliko bilo trgovinski centar srednjovekovne Srbije. Dubrovački trgovci su u Valjevu otkupljivali razne sirovine, koje su prevozili dalje na zapad, a u Valjevo donosili raznu robu nabavljanu duž obala mediterana.
Pod naletom turske imperije privredni život Valjeva, kao i čitave Srbije je naglo zaustavljen (1459 god. Srbija je osvojena od strane turske imperije). Dolaskom turske vlasti trgovačke karavane su zamenile turske vojne jedinice.
Kako su kroz istoriju čovečanstva religija tron i sablja uvek bili usko povezani, ni valjevski kraj nikada nije bio izuzetak. Kako je osmanlijska imperija jačala, tako je i Valjevo od pograničnog, sve više postajalo njen unutrašnji deo. Samim tim, valjevskim krajem je dugo dominirala islamska religija i kultura. Kasnije, slabljenjem turske imperije Valjevo je postalo poprište zaraćenih strana, da bi se privremeno nakon 1719. našlo u granicama austijske carevine. Kako na Balkanu mir ne traje dugo, Valjevo se ubrzo ponovo našlo u okviru turske imperije. Opisi grada iz XXVIII veka prikazuju Valjevo kao naselje smešteno na obe obale Kolubare. U to vreme nastala je najstarija sačuvana zgrada u Valjevu - Muselimov konak.
Početkom XIX veka, počela je i revolucija, sa Prvim ustankom kao početnom fazom. Valjevski kneževi Aleksa Nenadović i Ilija Birčanin su počeli sa organizovanjem borbe za oslobođenje. Turska vlast je saznala za njihove planove i početkom 1804. god. na obali kolubare su i posečeni. Kako se uprkos tome revolucija nastavila, lokalno stanovništvo je podiglo pobunu protiv turske vlasti i uspelo da oslobodi veći deo Srbije. Već 1804. godine Valjevo je jedno od prvih naselja gradskog tipa koje je oslobođeno. Problem je bio što je srpsko stanovništvo vekovima živelo uglavnom po selima, baveći se isključivo poljoprivredom, prepuštajući Turcima privredne delatnosti zastupljene po gradovima. Samim tim nije imalo potrebe da u većem broju naseljava oslobođenu varoš. Krajem 1813. Srbijom i Valjevom je ponovo zagospodarila turska imperija , ali 1815. je počeo Drugi srpski ustanak. Posle nekoliko meseci ustanak se završava pregovorima Srbija je dobila ograničenu autonomiju, koja je nakon toga korak po korak prerasla u potpunu nezavisnost. Posle toga zabeležen je priliv hrišćanskog i odliv muslimanskog stanovništva. Prota Mateja Nenadović, sin posečenog kneza Alekse je bio tvorac i predsednik prve vlade a njegov stric Jakov prvi ministar unutrašnjih poslova.
Malobrojni hrišćani koji su dolazili bili su mahom zanatlije i trgovci, tako da su se naseljavali samo u onom delu gde je bila čaršija, kao privredna četvrt. Tako su, u to vreme na mestu tadašnje čaršije podignuti temelji današnjeg Tešnjara, starog trgovačkog i zanatskog dela nekadašnjeg Valjeva. Druga strana Kolubare je u međuvremenu postala pusta. Znajući kako crkva utiče na ovdašnji društveni život, knez Miloš Obrenović je 1832. god. naredio da se sa te strane podigne nova valjevska crkva. Već sledeće godine, dok crkva još nije ni počela da se gradi knez Obrenović je u Valjevo poslao inžinjera koji je duž ledine trasirao buduće ulice duž kojih Valjevo treba da se širi. Sve to je dalo veliki podstrek daljem razvoju Valjeva o čemu govori visok priliv stanovništva u naredne dve decenije. Kada je postalo jasno da je toliko povećanje stanovništva prevazišlo kapacitete koje su nudile do tada trasirane ulice, izrađen je novi plan razvoja modernog Valjeva, u kome se ulice seku pod pravim uglom. Pored povećanja broja stanovnika, napredak u drugoj polovini XIX veka je vidljiv i na drugim planovima. Otvaraju se prvi industrijski pogoni, gradom se proteže železnička pruga, prikazuju se prve pozorišne predstave. Privredni i kulturni život se podiže na viši nivo.
U toku XX veka, Valjevo postaje važan industrijski i kulturni centar. Tokom Prvog svetskog rata u Valjevskom kraju vođena je kolubarska bitka, a grad je primao i lečio ranjenike, kao i obolele od tifusa. Ogromna razaranja grad je doživeo i u toku Drugog svetskog rata. Valjevo je sa ostatkom sveta ravnopravno učestvovalo u borbi protiv fašizma, i bilo ne samo svedok, već i učesnik velikih istorijskih dešavanja. “Smrt fašizmu, sloboda narodu” je misao koja je celu zemlju vodila kroz surove ratne godine, a i zrečena je upravo u Valjevu, gde je Stevan Filipović sa omčom oko vrata otišao u smrt noseći u srcu upravo onaj ideal, koji prožima stari Valjevski duh. Ta žrtva je toliko bila cenjena, da je velelepni spomenik borcu bio decenijama sastavni deo grba grada Valjeva. Nakon rata, kako se cela nekadašnja SFRJ obnavljala, Valjevo je potvrdilo svoju poziciju privrednog i kulturnog lidera cele regije.
Poslednjih 20-ak godina, Valjevo deli tužnu sudbinu cele Srbije, tako da je značajno osiromašeno i u ogromnoj meri zapušteno.
Valjevo i Valjevci su često imali istaknutu ulogu u pisanju istorije Srbije. Pored toga, valjevski kraj je dao svetu veliki broj značajnih umetnika i naučnika. Neki od njih uopšte nisu rođeni u Valjevu, ali im je samo Valjevo udahnulo duh građanstva i osećaj pravde i društvene odgovornosti. Biti Valjevac ne znači biti rođen u Valjevu ili hodati po valjevskom asfaltu. To je stanje duha, prihvatanje bogatstva šarenog kulturnog nasleđa.
